السيد جعفر السجادي
496
فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
ملا صدرا مسأله نشر كتب و صحف را در شواهد الربوبيه به طور دقيق بررسى كرده و گويد : اشراق نهم : در بيان نشر كتب و صحايف ( و اين كه مقصود از كتاب و صحيفه اعمال چيست ) هر چه را كه انسان به وسيلهء حواس ظاهرى ادراك مىكند ، اثرى از آن به روح و نفس ناطقه وى متصاعد ( و در آن منعكس ) مىگردد و همگى در صحيفهء ذات و خزانهء مدركات او جمع مىگردند ؛ و آن صحيفه كتابى است كه در دار دنيا از ديدهها مستور و پنهان است و با مرگ او آن چه كه در مدت حيات از حواس وى پنهان بود و صورت آن در كتاب نفس و صحيفهء ذات وى نوشته شده بود ، در نظر او آشكار خواهد شد ، كتابى كه آنها را ظاهر و آشكار نمىسازد مگر در وقت خود . و قبل از اينكه گفته شد كه رسوخ هيآت و احوال در نفس و تأكّد و شدت اوصاف كه در نزد اهل حكمت به نام ملكه و در نزد اهل نبوت و كشف به نام ملك و شيطان ناميده مىشود موجب خلود ثواب ( و مصاحبت با ملائكه ) و خلود عقاب ( و ملازمت با شيطان ) خواهد بود . پس معلوم شد كه آثار حاصل از افعال و اقوال ، در نفوس اشخاص به منزلهء نقوش و رسوم نوشتهها در صفحات الواح و اوراقاند همانطور كه آيهء شريفهء « أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ » ( اينان كسانى هستند كه خداوند ايمان را در دلشان نقش كرده ) « 1 » بدين مطلب به طور صراحت دلالت مىكند و اين الواح نفسيه ( كه صور اعمال و اقوال در آنها نقش مىبندد ) صحايف اعمال ناميده مىشوند و اين نقوش و صور مرتسم در نفوس همانطور كه نيازمندند به محل قابلى ( به نام نفس ) كه آنها را در خود بپذيرد ، همينطور نيازمندند به نقاش و مصورى ( كه آنها را در نفس تصوير نمايد ) . پس تصوير كنندگان و نويسندگان ( صور اعمال و افعال در نفوس ) همان ملائكهاى هستند كه در قرآن مجيد از آنها بعنوان « كرام الكاتبين » ياد شده و ايشان دو طايفه از ملائكه هستند ، ملائكهء يمين ( كه در طرف راست مستقر و مأمور كتابت اعمال نيكاند ) و ملائكهء شمال ( كه در طرف چپ مستقرند و مأمور كتابت اعمال ناپسنداند ) همانطور كه خداى متعال در آيهء كريمهء « إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ » ( هنگامى كه گيرندگان و نويسندگان از چپ و راست اعمال او را مىنگارند ) « 2 » از هر دو طايفه نام برده است و در حديث آمده است « كل من عمل حسنة يخلق اللَّه منها ملكا » يثاب به و من اقترف سيئة يخلق اللَّه منها شيطانا يعذّب به » ( هر كس حسنهاى به جا آورد خداوند فرشتهاى از آن مىآفريند كه به توسط او به بندهء نيكوكار پاداش دهد و هر كس مرتكب سيئهاى شود خداوند از آن شيطانى مىآفريند كه بدان عذابش كند ) . « 3 » ( و نيز در قرآن كريم درباره نفوس مقدسى كه محل تجليات انوار علوم و معارف الهيه و شايسته رحمت و عنايات سبحانيه و مقر نزول ملائكه و زيارتگاه آنانند مىگويد ) « إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ » ( كسانى كه گفتند پروردگار ما همانا اللَّه است و در اين قول استقامت ورزيدند ملائكه بر آنان نازل
--> ( 1 ) مجادله / 23 . ( 2 ) ق / 18 . ( 3 ) شواهد ، صص 411 به بعد .